Historie brandmeldapparatuur: ontstaan van  brandmelders

Brandweerkazerne in Berlijn 1920

22 augustus 2022

Siemens heeft een lange en kleurrijke geschiedenis in brandbeveiligingstechnologie. We zijn er dan ook al sinds 1851 mee bezig. Met  Leo Knies, Wim Slingerland en Alex Driessen duiken we terug in de tijd: naar het begin van de brandmelders.

Al in de 19de eeuw had Siemens een telegrafiesysteem om brandmeldingen door te geven aan de brandweerkazerne: palen op straat met een knop die je kon indrukken om een brand te melden. Aan het aantal impulsen kon men zien vanaf welke paal de melding was gedaan. “Dit is wereldwijd uitgerold”, vertelt Leo Knies, die tot aan zijn pensioen in 2017 bij Siemens werkte als expert in brandbeveiliging. “De systemen werden overal conform klantbehoefte gemaakt. Rond 1930 werden in Amsterdam rode gietijzeren palen op straat geplaatst met daarin techniek van Siemens. Er ging een deurtje open in de paal nadat je de alarmknop had ingedrukt. In de deur zat een telefoonhoorn verwerkt waarmee je kon praten met de centralist. Er zat een veerwerk in om het ding op gang te brengen.”

Eerste rookmelders

“Op die manier waren we dus al in 1851 bezig met brandbeveiliging”, zegt Wim Slingerland, eveneens gepensioneerd Fire Safety-specialist van Siemens Nederland. Het zou echter nog tientallen jaren duren voor de eerste rookmelder zijn intrede deed. Dat was in 1941 en het ging om een ontwikkeling van Cerberus. Slingerland: “Walter Jäger had aan het einde van de jaren ’30 bij toeval ontdekt – doordat hij een sigaar rookte tijdens een test – dat een ionisatiestroom door lucht beïnvloed wordt door rook. Cerberus, opgericht door Ernst Meili, ging dit toepassen voor branddetectie. Daarmee was de eerste rookmelder een feit.”

In de jaren 50 hing er in een 7.000 vierkante meter grote hal welgeteld 1 rookmelder. Dat vond men toe al heel wat.
Leo Knies, gepensioneerd Fire Safety-specialist, Siemens Nederland

Meerkoppige hond

Cerberus is in de Griekse mythologie de meerkoppige hond van Hades, god van de onderwereld. Zijn taak: het bewaken van de hel. De link naar brandbeveiliging is snel gelegd. Wie het ooit heeft meegemaakt, weet dat een brand allesverwoestende gevolgen kan hebben. In de brandbeveiligingstechnologie staat de naam Cerberus voor slimme oplossingen om ervoor te zorgen dat deze hellepoort gesloten blijft. Het bedrijf Cerberus werd in 1943 opgekocht door het Zwitserse concern Elektrowatt en ging vanaf 1949 samenwerken met Siemens. Uiteindelijk werd Elektrowatt met Cerberus en Landis & Stäfa daarin in 1998 door Siemens overgenomen. Hieruit ontstond Siemens Building Technologies.

Hele stap voorwaarts

Onder meer in Nederland ging Siemens de Cerberus-brandmeldinstallatie verkopen. “Eerder hadden wij ook zelf melders, maar dat waren thermische melders die op warmte reageerden”, vertelt Leo Knies. “Die gaven pas later een melding dan de ionisatie rookmelders van Cerberus. We maakten dus een hele stap voorwaarts. Langzaam groeide het bewustzijn in de maatschappij wat een rookmelder doet. In de jaren ’50 begonnen we de Cerberus-melders echt leven in te blazen, met als eerste klant NKU, een voorloper van Akzo. In die tijd hing er in een 7.000 vierkante meter grote hal welgeteld 1 rookmelder. Dat vond men toen al heel wat! Tegenwoordig dekt 1 rookmelder ongeveer 60 tot 80 vierkante meter af.” 

Wij moesten in de jaren 80 nog menig brandweerman uitleggen wat een rookmelder was. We kregen vragen als: komt daar water uit?
Leo Knies

Dodelijkste brand in Nederland

 Alex Driessen, die in de jaren ’80 het Fire Safety-team van Siemens Nederland kwam versterken, weet nog hoe zijn toenmalige collega’s het iedere keer hadden over de brand in Hotel Polen in Amsterdam op 9 mei 1977. Bij deze ramp vielen 33 doden en raakten 21 mensen zwaargewond. Het was de dodelijkste brand in Nederland sinds de Tweede Wereldoorlog. “Er was toen nog geen enkele regelgeving voor brandveiligheid”, vertelt Driessen. “Door deze brand werd iedereen er zich van bewust dat er rookmelders moesten komen. Ook voor mij was het een trigger om hiermee aan de slag te gaan. Er waren immers nog zoveel gebouwen zonder goede brandbeveiliging!”

Zalen vol belangstellenden

Leo Knies vult aan: “Wij moesten in de jaren ‘80 nog menig brandweerman uitleggen wat een rookmelder was. We kregen vragen zoals: komt daar water uit? Siemens verzorgde demonstraties in het hele land. We trokken zalen vol belangstellenden uit de zorg, de industrie, de brandweer enzovoort.” Wim Slingerland: “Dat waren bijzondere tijden! Op een beurs in de RAI Amsterdam maakten wij een vuurtje in een schaal om onze brandmelders te laten afgaan. Met alle herrie en rook van dien. Binnen de kortste keren stonden er heel veel mensen op onze stand. Vandaag onvoorstelbaar natuurlijk!” Knies: “We begonnen in die tijd al via een PTT-lijn met een vaste doormelding naar de brandweer waardoor er een heel snelle opvolgingsketen van detectie tot brandweerinzet ontstond.”

 

Lees in ons volgende artikel hoe naast de ontwikkeling van technologie ook de regelgeving op brandveiligheidsgebied tot stand kwam.