Pleidooi voor integrale aanpak van stalbranden

20 december 2021

In Nederland komen jaarlijks tienduizenden dieren om bij stalbranden. Begin oktober kondigde demissionair minister Carola Schouten van Landbouw maatregelen aan om het aantal stalbranden en dierlijke slachtoffers terug te dringen. Onderzoeker Joost Ebus van het Instituut Fysieke Veiligheid pleit voor een integrale visie op deze problematiek.

Wageningen University & Research (WUR) heeft in samenwerking met het Instituut Fysieke Veiligheid onderzoek gedaan naar maatregelen om stalbranden te voorkomen en stallen brandveiliger te maken. In een onlangs verschenen rapport adviseren de onderzoekers preventieve detectiesystemen en automatische blussystemen voor stallen.

Effectiviteit beschikbare technologie

“Wij hebben geïnventariseerd welke technologie er al beschikbaar is en de effectiviteit daarvan beoordeeld”, licht Ebus toe. “Denk aan detectie van afwijkingen in het elektriciteitssysteem, detectie op basis van de temperatuur (warmteontwikkeling) en rook. Onder meer vlamboogdetectie en oplossingen tegen oververhitting van elektromotoren kunnen bijdragen aan het terugdringen van het aantal stalbranden. Heel belangrijk is in dit kader dat alarmen goed worden opgevolgd.”

Integrale visie

Brandveiligheid van stallen moet volgens de onderzoekers integraal bekeken worden. Naast technologie spelen andere zaken een rol. Zoals bouwmaterialen, maar ook de snelheid waarmee op alarmmeldingen wordt gereageerd. Niet alle veehouders wonen direct naast hun stal. Ze moeten soms een eind rijden om er te komen. “Bij een melding dat er iets mis is, moet je onmiddellijk gaan kijken”, adviseert Ebus, die zelf als brandweerman bij stalbranden betrokken was. “Een brand gaat vaak ontzettend snel. Op het moment dat je aankomt, kan de stal al afgebrand zijn. Bepaalde isolatie, maar ook de aanwezigheid van ventilatoren, kunnen als een brandversneller werken. Je moet dus alles bij elkaar bekijken. Dat zijn complexe vraagstukken.”

Brandveiligheid van stallen moet integraal bekeken worden. Naast technologie spelen andere zaken een rol. Zoals bouwmaterialen, maar ook de snelheid waarmee op alarmmeldingen wordt gereageerd.
Joost Ebus, onderzoeker van het Instituut Fysieke Veiligheid 

Oorzaken in beeld

De oorzaken van stalbranden zijn uiteenlopend. Dit varieert van las- en slijpwerken tot defecten in elektrische installaties. Ook stof, dat heel normaal is in stallen, kan tot ontbranding leiden als het op elektrische apparatuur ligt. Wat de brandoorzaken betreft, zijn er volgens de onderzoekers nog te weinig betrouwbare gegevens. Dat maakt het moeilijk om een totaalbeeld te krijgen en de vinger op de zere plek te leggen. Ebus: “De aanwezigheid van asbest kan voor de brandweer reden zijn om geen brandonderzoek ter plaatse uit te voeren. Daarnaast kan de brand ook sporen met betrekking tot de brandoorzaak vernietigen. De vraag is hoe er beter inzicht kan worden verkregen in de brandoorzaken. Onder meer kleine branden spelen hierin een rol.  Ze zijn net als brandjes in woningen, vaak niet bij de brandweer bekend omdat men ze zelf heeft geblust. Toch zijn juist kleine branden interessant omdat de brandoorzaak vaak beter zichtbaar is dan bij een grote brand. Eigenaren van stallen zouden ook deze brandjes moeten melden zodat we ervan kunnen leren.”

Toepasbaarheid van oplossingen

Ebus ziet ook een rol weggelegd voor leveranciers van brandbeveiligingstechnologie, waaronder Siemens. “Onderzoek of de oplossing die je ontwikkeld hebt, kan worden toegepast in een bepaald type stal en adviseer je klant goed. Een ondernemer kan zijn geld maar één keer uitgeven. Is een detectiesysteem in de elektrische installatie van de stal wel toepasbaar als de staat van het elektrische systeem twijfelachtig is? Zijn er wellicht multifunctionele systemen nodig, zoals een soort sprinkler, die je ook kunt inzetten om de stal te bevochtigen?”

Aanvullend onderzoek

Lastig aan detectiesystemen is volgens Ebus vaak hun kwaliteitsniveau. “Hoe goed detecteren ze oorzaken? Wat zijn de kosten en wat leveren ze op? Er is aanvullend onderzoek nodig naar de haalbaarheid. De schaal waarop we dieren fokken wordt steeds groter. Daar moet je rekening mee houden door bijvoorbeeld compartimenten te maken. Ook het anders ontwerpen van stallen kan een optie zijn. Bijvoorbeeld door elektrische installaties buiten het hok van de dieren te houden.”

Meerwaarde

De vlamboogdetectie voor elektrische installaties die Siemens ontwikkelt, ziet Ebus als een onderdeel van een integrale aanpak. “Het is nuttig en verstandig om de meerwaarde hiervan duidelijk voor het voetlicht te brengen. In welke situaties grijpt de installatie die voorzien is van detectie in? Wat is een vlamboog en hoe vaak komt het voor? Leg dit goed uit aan de markt. Ga ook in gesprek over de omgang met vlamboogdetectie. Als een vlamboog wordt ontdekt en de ventilatie wordt automatisch uitgeschakeld kunnen dieren sterven. Hetzelfde geldt voor een rookmelder. Als die afgaat, is er al iets aan de hand en moet de ondernemer direct ingrijpen. Bij sommige dieren kan rookontwikkeling snel fataal zijn.”