Historische panden beter beschermd tegen brand met vlamboogbeveiliging

Beknelde of beschadigde kabels en losse contacten verhogen het risico op vlamboogvorming. In historische gebouwen, waar soms veel brandbaar materiaal aanwezig is, kan dit fatale gevolgen hebben. Om die reden heeft Siemens de Dorpskerk van Pijnacker uitgerust met vlamboogbeveiligingstechnologie.

De Dorpskerk van Pijnacker, een Protestantse Kerk, vormt het oudste deel van het dorp. Ze is een rijksmonument vanwege de bewaard gebleven funderingen van een eerdere kerk op deze locatie, de zuilen met kapitelen en de scheibogen van het schip. Het indrukwekkende kerkorgel uit 1830 onderging in 2018 een grootscheepse restauratie.

Onvoldoende brandveilig

Tijdens een brandweerinspectie bleek dat de brandveiligheid onvoldoende geborgd was: in de kerk waren geen brandmeldinstallatie en ontruimingsplan aanwezig. Siemens voerde een brandveiligheidstoetsing uit op basis van de gebruiksfuncties. In de kerk vinden naast diensten ook vergaderingen en andere activiteiten plaats. Volgens Rik Schutte, Promotor Fire Safety bij Siemens komt het vaker voor dat oude kerkgebouwen onvoldoende brandveilig zijn: “Tegenwoordig zit de brandweer daar bovenop. De verantwoordelijkheid voor brandveiligheid komt steeds meer bij de eindgebruiker te liggen. Het Bouwbesluit voorziet alleen in een minimale brandbeveiliging. Gebouweigenaren moeten zelf afwegen of dit in hun pand volstaat.”

Zo’n 35% van alle branden heeft te maken met een fout in de elektrische installatie. Een aanzienlijk deel hiervan wordt veroorzaakt door vlambogen.
Hans van Spronsen, hoofd Electrical Products Siemens Nederland

Siemens maakte voor de Dorpskerk een plan om aan de regelgeving te voldoen door het installeren van een brandmeld- en ontruimingsinstallatie. Met als bijkomend advies om ook vlamboogbeveiliging te installeren. Hans van Spronsen, hoofd Electrical Products bij Siemens: “De elektrische bekabeling in de kerk is deels 50 jaar oud en het orgel trekt veel vermogen weg. Oude kabels kunnen verweerd zijn, slecht aangesloten of beschadigd door knaagdieren. Dit verhoogt het gevaar op vlambogen, kleine vonken die vlam kunnen vatten. Vooral in historische gebouwen, waar veel hout zit, is het brandgevaar groot. Zo’n 35% van alle branden heeft te maken met een fout in de elektrische installatie. Een aanzienlijk deel hiervan wordt veroorzaakt door vlambogen. In tegenstelling tot kortsluitbeveiliging is vlamboogbeveiliging bij een breed publiek niet erg bekend. In Duitsland en de Verenigde Staten is het verplicht, maar in Nederland staat het slechts als aanbeveling in de laatste versie van de NEN 1010 uit 2015.”

Minder risico

Kerkrentmeester Kees Weerheim overtuigde de kerkenraad in vlamboogbeveiliging te investeren. “We hebben een prachtig orgel en monumentale pilaren. Je bent heel wat kwijt als in deze kerk brand uitbreekt. Helemaal voorkomen kun je het niet, maar met vlamboogbeveiliging verlaag je het risico. Als we dan toch in een brandmeldinstallatie zouden investeren, wilden we dit meteen integreren. Alles is in een mooie stalen kast geplaatst. Het ziet er overzichtelijk uit.”

Intelligente technologie

De voormalige groepenkast met smeltveiligheden en aparte aardlekschakelaars is vervangen door spanningsonafhankelijke aardlekautomaten die zowel kortsluit- en overstromen als ook aardfouten beveiligen. Ze zijn slechts 18 mm breed, wat uniek is in de markt. Aan elke aardlekautomaat is een 18 mm brede vlamboogbeveiliging gemonteerd. AP Nederland B.V. (AP), paneelbouwpartner van Siemens, ontwierp de nieuwe verdeelkast en kocht de componenten via de Technische Unie in. De SENTRON-vlamboogbeveiligingen meten continu de intensiteit, duur en tussenpozen van de ruis die wordt veroorzaakt door de vlamboogspanning en -stroom. Bij acuut gevaar schakelen ze de stroomkring af. “Deze intelligente technologie was voor onze monteurs een mooie uitdaging”, zegt Karst de Haas van AP. “We hebben de verdeelkast voor de uitlevering in-house getest. Alles voldoet aan de NEN1010 en NEN61439.”

Compacte uitvoering

Johan Post, elektrotechnisch installateur uit Delft, maakte twee jaar geleden de besturingskast voor het gerestaureerde orgel en paste onlangs in een historische molen vlamboogbeveiliging toe. “Een pluspunt van de Siemens-vlamboogbeveiligingen is de compacte uitvoering. In oude gebouwen is vaak te weinig ruimte om grote kasten te plaatsen. Vlamboogbeveiligingen van Siemens zijn ook in bestaande besturingskasten goed inzetbaar. Ik heb de installatie in de Dorpskerk begin februari uitgevoerd. Ik had het geluk in een nieuwe kast te kunnen werken, maar moest rekening houden met eventuele uitbreidingen in de toekomst zoals laadpalen voor elektrische auto’s. De grootste uitdaging? Tijd! Deze kerk is normaal gesproken druk bezet. Ik had één dag voor de installatie. ’s Avonds om acht uur zou het kerkkoor optreden en moest alles klaar zijn. Ik heb eerst de bestaande situatie gedemonteerd. Het was knap lastig om de bestaande voedingsleidingen weer aangesloten te krijgen, want de draden van de voedingsleidingen waren vaak te kort. Gelukkig was hier op voorhand rekening mee gehouden.”

Een goede brandbeveiliging is ontzettend belangrijk voor de mensen in het gebouw en de verzekeringspolis. Met vlamboogbeveiliging kun je tegen beperkte kosten de brandveiligheid verhogen.
Dick Collignon, taxateur-NIVRE Register Risicodeskundige bij Donatus

“Een slimme oplossing”, zegt Dick Collignon, taxateur-NIVRE Register Risicodeskundige bij Donatus, de onderlinge verzekeraar voor kerken en monumenten. “Fouten in de elektrische installatie vormen de belangrijkste technische oorzaak van brand. Aangezien wij veel oude gebouwen verzekeren, komen we regelmatig technische installaties tegen die dateren van voor de Tweede Wereldoorlog. Bij brand kan het goed misgaan in dergelijke panden. Een goede brandbeveiliging is ontzettend belangrijk voor de mensen in het gebouw en de verzekeringspolis. Met vlamboogbeveiliging kun je tegen beperkte kosten de brandveiligheid verhogen. Je hoeft dan niet het hele gebouw na te lopen en alles te vervangen. Net als vlamboogbeveiliging brengen we ook overspanningsbeveiliging onder de aandacht bij onze leden, aangezien ook in kerken steeds meer dure apparatuur met elektronica aanwezig is, die gevoelig is voor een overspanning.”

Veilig gevoel

De betrokken partijen kijken tevreden terug op het project. Post: “Een mooie klus in een prachtig gebouw, waar ik graag aan meegewerkt heb. Je kunt een historisch pand na een brand niet terughalen. Daarom moet je alles doen om brand te voorkomen. Vlamboogbeveiliging hoort hier zeker bij.” De Haas: “Historische panden liggen meer onder de loep, maar vaak ontbreken de middelen om alles te vervangen. Vlamboogbeveiliging neemt al veel risico weg. Wij nemen dit als paneelbouwer graag mee in ons advies aan klanten.” Van Spronsen: “Door de energietransitie neemt het elektriciteitsgebruik toe, en daarmee ook het risico op brand in brandgevoelige omgevingen. Naast historische panden zitten ook veel stallen vol brandbare materialen en oude bekabeling.” Weerheim: “We zijn erg blij met deze technologie en adviseren andere kerkbesturen om ook over vlamboogbeveiliging na te denken. Want we willen toch allemaal ons prachtig erfgoed nalaten aan toekomstige generaties?”